Monteverdi nefiltrita: Kiel legi partlibrojn de Monteverdi

Se vi kantas muzikaĵon de Monteverdi en via ĥoro, vi eble volas senvualigi la kaŝitaĵon de ĝia originala formo kaj ne fidas al moderna redaktisto.

Miasperte, legi de la originala formo estas ne sole pli bona ekologie (malpli paĝoj) kaj historie mojosa (vi sentos pli ligita al la muziko), sed ankaŭ ĝi estas pli facila ol legi modernajn partiturojn.

Multe da la muzikaĵoj de Monteverdi estas havebla per IMSLP kiel partlibroj. Kiam vi iras al lia komponista retpaĝo, rigardu la kromklapon “Collections.”

Ĉi tiuj partoj povas esti fremda unuafoje se vi estas kutimita al rondaj notoj vertikale liniigitaj kun ĉiuj la aliaj partoj en moderna partituro. Ĉi tiuj partoj kutime havas neniujn taktostrekojn, uzas fremdeformajn notojn kaj silentojn, estas krude presitaj, kaj uzas fremdajn taktosignojn. Laŭ la vortoj senmortaj de la frumusikologisto Jan Herlinger, “Ĉiu estas stranga kaj malfacila por legi antaŭ vi lernis kiel legi ĝin!”

Se vi ne klopodis legi fruan notacion ĝisnune, la muziko de Monteverdi estas bona komencejo, ĉar la muziko estas tre klara kaj facila. Ni komencu ĉe la komenco de parto por lerni la sistemon. Daŭrigi legi Monteverdi nefiltrita: Kiel legi partlibrojn de Monteverdi

Kanti Sweelinck-on nederlandlatine

Por alia gusto de la latina, ni egzamenu la elparolado de la latina en Amsterdamo dum la frumoderna epoko.

Surbaze de la informo en Singing in Latin de Harold Copeman, jen transskribo fonetika de “Hodie Christus natus est” (“Hodiaŭ Kristo naskiĝas”), kion Jan Pieterszoon Sweelinck muzikigis kaj eldonis en 1619. Eble ĝi estas lia plej konata ĥora verko.

Hodie Christus natus est. Noe!
ˈhɔdie ˈkrɪstʏs ˈnaːtʰʏs ɛst nɔe

Salvator apparuit in terra canont angeli
zɑlfaːtʰɔɾ əˈpaːɾʏɪtʰ ɪn ˈtʰɛɾə kaːnontʰ ˈɑŋxəɫi

lætantur archangeli exultant justi
leˈtʰantʰʊɾ ɑɾxˈaŋxəɫi ɛkˈzʏltʰantʰ ˈjʏsti

Dicentes, “Gloria in excelsis Deo! Alleluia!”
dɛiˈsentʰɛs ˈxɫɔɾia ɪn ɛkˈzɛɫzɪs ˈdeɔ ɑlelʏja

Mi ne aŭdis registradon, ke uzis ĝin. Laŭ mia opinio, estas pli facila kanti “alleluia” kiam la “u” antaŭbuŝas, anstataŭ itale.

Rekviemo de Mozart en la germana latina

La ĥoroj de Luiziana Ŝtata Universtato freŝdate antaŭpensis pri kanti la Rekviemon de Mozart/Süßmayr per nuntempa germana latina elparolado. Dirante “nuntempa”, mi signifas la elparoladon kiun nuntempe germanaj ĥoroj uzas. Ĉi tiu diferenciĝas de la elparolado Mozart aŭdis (ekzemple, Mozart verŝajne aŭdis [ˈʦɛli] anstataŭ [ˈʦœli] kaj [ˈkʰiɾiɛ] anstataŭ [ˈkʰyɾiɛ], ĉar la elparolado ŝanĝis je 1850.

Por helpi la klopodon, ĥordirigenta fakulo petis ke mi faras IFA-an transskribon de la vortoj en la germanan latinan. Jen la PDF de ĝi. Ankaŭ jen registrado sube.

Introitus

Requiem aeternam dona eis, Domine,
[ˈrekviɛm ʔɛˈtʰɛɾnam ˈdona ˈʔeɪs dɔmɪnɛ]

et lux perpetua luceat eis.
[ʔɛtʰ luks pɛɾˈpetʰua ˈluʦɛatʰ ˈʔeɪs]

Te decet hymnus, Deus, in Sion,
[tʰe ˈdeʦɛtʰ ˈhymnʊs ˈdeʊs ɪn ˈsion]

et tibi reddetur votum in Jerusalem.
[ʔɛtʰ ˈtʰibi ɾɛˈdetʰʊɾ ˈvotʰʊm ʔɪn jɛˈɾuzalɛm]

Exaudi orationem meam,
[ʔɛkˈsaudi ʔoɾaʦiˈonɛm ˈmeam]

ad te omnis caro veniet.
[ʔatʰ tʰe ˈʔɔmnɪs ˈkaɾo ˈveniɛtʰ]

Kyrie

Kyrie, eleison.
[ˈkʰyɾiɛ ʔɛˈlɛisɔn]

Christe, eleison.
[ˈkɾistɛ ʔɛˈlɛisɔn]

Sequentia

Dies irae, dies illa,
[ˈdiɛs ˈʔiɾɛ ˈdiɛs ˈʔila]

solvet saeclum in favilla,
[ˈsolvɛtʰ ˈsɛklʊm ʔɪn faˈvila]

teste David cum Sibylla.
[ˈtʰɛstɛ ˈdavɪtʰ kʊm sɪˈbila]

Quantus tremor est futurus,
[ˈkvantʰʊs ˈtremɔɾ ʔɛst fʊˈtʰuɾʊs]

quando judex est venturus,
[ˈkvando ˈjudɛks ʔɛst vɛnˈtʰuɾʊs]

cuncta stricte discussurus.
[ˈkʰʊnktʰa ˈstɾiktʰɛ ˌdɪskʊˈsuɾʊs]

Rex tremendae

Rex tremendae majestatis,
[rɛks tɾɛˈmɛndɛ majɛˈstatʰɪs]

qui salvandos salvas gratis,
[kvi salˈvandos ˈsalvas ˈɡɾatʰɪs]

salva me, fons pietatis.
[ˈsalva me fons piɛˈtʰatʰɪs]

Lacrimosa

Lacrimosa dies illa,
[lakrɪˈmoza ˈdiɛs ˈila]

Qua resurget ex favilla.
[kva ɾɛˈsurɡɛtʰ ʔɛks faˈvila]

Judicandus homo reus:
[judɪˈkandʊs ˈhomo ˈɾeʊs]

Huic ergo parce, Deus.
[ˈhuɪk ˈɛɾɡo ˈpaɾʦɛ ˈdeʊs]

Pie Jesu Domine,
[ˈpiɛ ˈjezu ˈdɔmɪnɛ]

Dona eis requiem. Amen.
[ˈdona ˈeɪs ɾekviɛm ˈɑmɛn]

Offertorium

Domine Jesu Christe, Rex gloriae, libera
[ˈdɔmɪnɛ ˈjezu ˈkristɛ rɛks ˈɡloɾiɛ ˈlibɛɾa]

animas omnium fidelium defunctorum de
[ˈʔɑnɪmas ˈʔɔmnɪʊm fɪˈdelɪʊm dɛfʊnkˈtʰoɾʊm de]

poenis inferni et de profundo lacu: libera eas
[pœnɪs ʔɪnˈfɛɾni ʔɛtʰ de prɔˈfundo ˈlaku ˈlibɛɾa ˈʔeas]

de ore leonis, ne absorbeat eas tartarus,
[de ˈʔoɾɛ lɛˈonɪs ne ʔapˈsoɾbeatʰ ˈʔeas ˈtʰaɾtaɾʊs]

ne cadant in obscurum.
[ne ˈkadantʰ ʔɪn ʔɔbˈskuɾʊm]

Sed signifer sanctus Michael
[sɛtʰ ˈsiɡnɪfɛɾ saŋktʰʊs ˈmiçaɛl]

repraesentet eas in lucem sanctam:
[rɛprɛˈzɛntʰɛtʰ ˈʔeas ʔɪn ˈluʦɛm ˈsaŋktʰam]

Quam olim Abrahae promisisti et semini ejus.
[kvam ˈʔolɪm ˈʔabrahɛ prɔmɪˈzisti ʔɛtʰ ˈsemɪni ˈʔejʊs]

Hostias

Hostias et preces tibi, Domine, laudis
[ˈhostias ʔɛtʰ ˈpɾeʦɛs ˈtʰibi ˈdɔmɪnɛ ˈlaudɪs]

offerimus: tu suscipe pro animabus illus,
[ʔɔˈfeɾɪmʊs tʰu ˈsusʦɪpɛ pro ˈʔanɪmabʊs ˈʔilʊs]

quarum hodie memoriam facimus:
[kvaɾʊm ˈhodɪɛ mɛˈmoɾɪam ˈfaʦɪmʊs]

fac eas, Domine, de morte
[fakʰ ˈʔeas ˈdɔmɪnɛ de ˈmoɾtɛ]

transire ad vitam,
[tɾansˈiɾɛ ʔatʰ vitʰam]

quam olim Abrahae promisti et semini ejus.
[kvam ˈʔolɪm ˈʔabrahɛ prɔmɪˈzisti ʔɛtʰ ˈsemɪni ˈʔejʊs]

Sanctus

Sanctus, Sanctus, Sanctus,
[ˈsaŋktʰʊs ˈsaŋktʰʊs ˈsaŋktʰʊs]

Dominus Deus Sabaoth.
[ˈdɔmɪnʊs ˈdeʊs ˈsabaotʰ]

Pleni sunt coeli et terra gloria tua
[ˈpleni sʊnt ˈʦœli ʔɛtʰ ˈtʰɛɾa ˈɡloɾɪa ˈtʰua]

Hosanna in excelsis.
[hoˈzana ʔɪn ʔɛksˈʦɛlsɪs]

Agnus Dei

Agnus Dei, qui tollis peccata mundi,
[ˈʔɑɡnʊs ˈdei kvi ˈtolɪs pɛˈkʰatʰa ˈmundi]

Dona eis requiem sempiternam.
[ˈdona ˈʔeɪs ˈrekviɛm sɛmpɪˈtʰɛɾnam]

Communio

Lux aeterna luceat eis, Domine:
[luks ʔɛtʰɛrna luʦɛatʰ ˈʔeɪs ˈdɔmɪnɛ]

Cum Sanctis tuis in aeternum: quia pius es.
[kʊm ˈsaŋktʰɪs ˈtʰuɪs ʔɪn ʔɛˈtʰɛrnʊm ˈkvia ˈpiʊs ʔɛs]

Ligitaj okonoj en ĥora muziko

Ĥorkantante, oni iutempe vidas verkon en kiu kanta noto daŭras je okono pli ol la mezuro entenanta la komencon de la noto. Komencinte kanti muzikon de la angla sankta tradicio, mi vidis ĉi tiujn notojn ofte. Multe da dirigentoj diris al mi ke la angloj nur traktas la okonon kiel la fino, aŭ pli laŭlitere, finas ĉe la komenco de la okono, efektive nuligas la noton. Tial mi trastrekis ĉiujn ligitajn okonojn en miaj partituroj, ĉar verŝajne ĝi estis certa afero. Mi neniam dubis ĉi tiun praktiko ĝis la lasta jaro, kiam mi kantis sub Stephen Cleobury ĉi tie ĉe LSU dum semajne vizito kun nia ĥoro. Jen li, viro reprezentanta la plej bonan anglan muzikan praktikon, petanta nin ke ni kantas la ligitan okonon plene, kiel presita, en “Like as the hart desireth the water brooks” de Herbert Howells. Mi do komencis egzameni la praktikon kaj dubi la aŭtenteco de la aserto ke oni devas fini frue kiam oni vidas ligitan okonon post mezuro.

Mi supozis bona ekzemplo de la frua dudeka centjaro estus la rekviemo de Gabriel Fauré, Op. 48, kiu havas du ligitajn okonojn dum la unua du minutoj de la verko. Mi aŭskultis kaj komparis multe da sonregistradojn. Jen la basparto de tiuj du ekzemploj:

Musika notacio de la basparto de "Requiem" de Fauré

La implico do estas teni la trian noton kiel punktita kvarono. Kiam mi aŭskultis registradojn, unu el la kelkaj dirigentoj kiu frue finas estis Robert Shaw en 1990.

Aliaflankaj estas Ivor Bolton, Lil Boulanger, André Cluytens, Philippe Herreweghe, Paavo Järvi, Ed Spanjaard, kaj David Willcocks. Mi komencas de la plej frua dirigento, Cluytens, de 1963:

David Willcocks de 1967:

Lili Boulanger de 1968:

Philippe Herreweghe de 2001 (rimarku la epokan francan latinan):

Ed Spanjaard de 2011:

Ivor Bolton de 2012:

Kaj fine Paavo Järvi de 2013:

Ĉi tiu specimeneto de franca verko malpleje montras ke la praktiko de finigi ligitan okonon frue estas usona praktiko. Atentinde, la anglo John Rutter redaktis ĉi tiun verkon, detirante la ligitajn okonojn en 1984. Mi ne intencas kvazaŭdiri ke Rutter transpasas bongusto per ŝanĝigi la verkon de Fauré, sed mi diras ke mia gusto diras al mi ke la frua finigo de la okono ne taŭgas.

Mi afiŝis provokon al la American Choral Directors Association (Usona Asocio de Ĥordirigentoj) en junio 2014 ke iu trovas specimenon kie la ligita okono devas finiĝis. Mi deziris vidi specimenon en kiu teni ĝin faras disonancon. Neniu specimeno aperis. Dum kiu konversacio, mi elektis dek unu ĥorojn hazarde de YouTube, Naxos, kaj iTunes, ĉiuj kantas “Antiphon” de Ralph Vaughan Williams (Richard Hickox, Leonard Slatkin, Michael Leighton Jones, John St. Marie, Robert Istad, Weston Noble, John Lee, Fritz Mountford, Stephen Cleobury, David Willcocks, and Joseph Flummerfelt). Naŭ de tiuj kantis la okonon; du finigis ĝin frue (John St. Marie (usono) kaj John Lee (usono)).

Mia instinkto do diras al mi ke finigi ligitan okonon frue ne ĝustas. Mi pensas ke komponistoj aldonis la okonon por naturigi la finajn konsonantojn kaj longajn vokalojn, anstataŭ fini tuj en ĉefpulso. Fari tiu kiu la partituro montras helpas la interligitecon de la verko.

“Jhesu, mercy, how may this be?” de Browne

La sekvanta teksto aperas en la manuskripto de Fayrfax (ĉ. 1490) kun ĉi tui literumo (mi konvertis la longajn S-ojn al mallongajn S-ojn, aldonis interpunkciojn, longigis la mallongigaĵojn, ktp.):

Jhesu, mercy, how may this be,
That god hymselfe for sole mankynd
Wolde take on hym humanite?
My witt nor reson may hit well fynd:
Jhesu, mercy, how may this be?

Crist that was of Infynyt myȝt,
Egall to the fathir In deite,
In mortall, In passible, the wordlis lyȝt,
and wolde so take mortalite!
Jhesu, mercy, how may this be?

He that wrought this worlde of nought,
that made both paynys & Joy also,
and suffer wolde payne as sorowfull thought
with wepyng, waylyng, ye sownyng for woo.
Jhesu, mercy, how may this be?

A, Jhesu! whi suffyrd thou such entretyng,
as betyng, bobbyng, ye, spettyng on thy face?
drawne like a theff, & for payne swetyng
both water and blode, crucified, an hevy case?
Jhesu, mercy, how may this be?

Lo, man, for the, that ware onkynd,
gladly suffyrd I all this.
And why, good lord? express thy mynd!
the to purchace both Joy & bliss.
Jhesu, mercy, how may this be?

La angla renesanca komponisto John Browne (fl. ĉ. 1490) uzis ĉi tiun emocian tekston en kvar-parta plurvoĉa muzikaĵo, kiu BREVE lernas nun. La sekvanta estas kiel mi elbuŝigus ĝin, laŭ Singing Early Music de Tim McGee. Aŭskultu la registraĵon sube kaj sekvu la tekston ĉi-supere aŭ la IFA transskribon sube.

[ˈʤezju ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be
ðætʰ ɡɔd hɪmsɛlf fɔɾ soːl mænkʌind
wʊd tʰæk ɔn him hjuˈmænɪtʰe
mʌi wɪtʰ nɔɾ ˈrezɔn mæ hɪtʰ wɛɫ fʌind
ˈʤezju ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be

kɾʌist ðætʰ waz ʊv ˈɪnfɪnɪtʰ mʌitʰ
eɡaɫ tʰu ðɛ faðəɾ ɪn deɪtʰe
ɪn mɔɾtaɫ ɪn pæsɪbəɫ ðɛ wɔɾəldɪs lʌitʰ
ænd wʊd so tʰæk mɔɾˈtʰælɪtʰe
ˈʤezju ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be

he ðætʰ ɾɔtʰ ðɪs wɔɾəld ʊv nɔtʰ
ðætʰ mæd bɔθ pænz ænd ʤʌi alsoː
ænd ˈsʊfəɾ wʊd pæn æz ˈsɔɾofʊl θɔtʰ
wɪð ˈwepɪŋ ˈwælɪŋ je ˈsʌunɪŋ fɔɾ woː
ˈʤezju ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be

a ˈʤezju hwʌi ˈsʊfəɾd ðʌu sʊʧ ɛnˈtɾetʰɪŋ
æz ˈbetʰɪŋ ˈbɔbɪŋ je ˈspɛtɪŋ ɔn ðʌi fæs
dɾɔːn lʌik a θɛf ænd fɔɾ pæn ˈswetʰɪŋ
boːθ ˈwatʰəɾ ænd blʊd ˈkɾjusɪˌfʌiɛd æn ˈevi kæs
ˈʤezjuː ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be

lo mæn fɔɾ ðe ðætʰ wæɾ ɔnˈkʌind
ˈɡlædli sʊfəɾd ʌi ɑɫ ðɪs
ænd hwʌi ɡʊd lɔɾd ɛksˈpɾɛs ðʌi mʌind
ðe tʰu ˈpʊɾʧas boːθ ʤʌi ænd blɪs
ˈʤezju ˈmɛɾsiː hʌu mæ ðɪs be]

“O God wilt myn salveren” de Cornelis Buscoop

La obskurega nederlanda komponisto Cornelis Buscoop verkis bonan muzikon, por kiu ne estas registrado. Serĉante por bona nederlanda muziko, mi trovas ĉi tiun homon sur IMSLP, kiu mirige disponebligis ambaŭ partaron kaj 19an-jarcentan transskribon de lia kvardek psalmoj (1562). Mi ne povis trovi registrado de ĉi tiu ie ajn, do mi enigas la unuan kanton en Finale por aŭdas ĝin. Ĝi estas muzikigo de psalm 68 (ĝistempe psalm 69), nomiĝas nederlande, “O God wilt myn salveren.” Jen la Finale reproduktado de tiu. Sekvu la partituron.

La muziko estas ja bona malgraŭ tio ke ĝi estas forgesita. Boscoop estis antaŭulo de Jan Pieterszoon Sweelinck ĉe lia eklezio, la Oudekerk en Amsterdamo.

Jen la vortoj:

O God wilt myn salveren,
het water compt my aen,
het liden wil my deren,
heel laten te gronde gaen.

Seer diep bin ick gesoncken,
verdruckt van een tempeest,
ick riep, myn worden cloncken,
als ick was seer bevreest.